- GENEL OLARAK
Teknolojinin gelişmesi ve sunduğu imkanlarla, satıcı uzaktan pazarlamaya elverişli bir sistem içerisinde, mal ve hizmetlerini sunma ve pazarlama imkanı elde ederken, tüketici bulunduğu yerden dilediği mal ve hizmeti satın alma kolaylığını elde etmiş ticaretin elektronik ortamda yapılması kavramı ortaya çıkmıştır. Elektronik ticaret, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun (‘’ETHK’’) 2. Maddesinin birinci fıkrasının a bendinde ‘’fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin, elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrim içi iktisadi ve ticari her türlü faaliyet’’ şeklinde tanımlanmıştır. Tarafların karşı karşıya gelmeksizin akdettikleri mesafeli sözleşmeler, 6502 Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 48. maddesinde genel hatlarıyla, 27 Kasım 2014 tarihli Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği (‘’MYS’’)’nde ise detaylı şekilde düzenlenmiştir.
Bir sözleşmenin mesafeli sözleşme sayılabilmesi için, taraflardan birinin tüketici diğer tarafında satıcı/sağlayıcı olması, sözleşmenin akdedileceği işlemin tüketici işlemi olması, sözleşmenin uzaktan iletişim aracı kullanılarak kurulması ve mal veya hizmeti uzaktan pazarlanmasına ilişkin bir sistemin olması gerekir. Böylece tüketici geleneksel ticaretten farklı olarak, malı ve hizmeti fiziken görmeden veya test etmeden sözleşmeyi akdeder ve bedeli öder.
İnternet ortamında kurulan sözleşmelerin büyük çoğunluğu mesafeli sözleşmelerdir. Bu nedenle de ilgili düzenlemeler ile tüketicilere hizmet ya da ürün sunan kişi ve kurumlara önemli yükümlülükler getirilmiştir.
Satıcı/sağlayıcı ve tüketicinin sözleşme akdederken fiziksel varlıklarının eş zamanlı olmaması, malın hiç görülmemiş olması, tüketicinin pişman olması, istenenden farklı malın gönderilmesi gibi dezavantaj sağlarken kanun koyucu tüketicinin daha fazla korunması gerektiği inancıyla Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nde tüketiciyi koruyan birtakım düzenlemeler getirmiştir. Bu düzenlemelerde tüketici açısından önem arz edenlerin başında cayma hakkı gelir.
- CAYMA HAKKI
Mesafeli sözleşmeler, tüketici ve satıcı yan yana gelmeksizin kurulduğundan cayma hakkı tüketicinin korunması amacının en fazla öne çıktığı düzenlemelerden biridir. Mesafeli sözleşmelerde tüketici çok düşünmeden, mal hakkında yeterli bilgi ve ayrıntı bilmeden ve malı hiç görmeden sözleşmeye taraf olmaktadır. Özellikle internet üzerinden yapılan sözleşmelerde tüketicinin yakından inceleme fırsatı bulmadığı ürünlerin sözleşme konusu olması sözleşme koşullarına çoğunlukla tüketicin müdahale imkanının bulunmaması ve tüketicinin satın aldığı mal veya hizmet hakkında edindiği bilginin satıcının iletişim araçlarıyla aktardığı kadar olması sebebiyle MSY’ nin 9. Maddesinde cayma hakkı detaylı olarak düzenlenmiştir.
2.1 Cayma Hakkında 14 Günlük Süre
Cayma hakkı tek taraflı bir irade beyanı ile sözleşme ilişkisini sonra erdiren bozucu yenilik doğuran bir haktır. Buna göre; TKHK 48. maddesi ve MSY 9. maddesi uyarınca tüketici 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin veya cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.
Cayma hakkının kullanılacağı 14 günlük süre, hizmet ifasına ilişkin sözleşmelerde sözleşmenin kurulduğu gün, mal teslimine ilişkin sözleşmelerde ise malın tüketicinin ya da tüketicinin belirlemiş olduğu üçüncü bir kişi tarafından teslim alındığı gün başlar.
Fakat tüketici mal teslim edilmeden de cayma hakkını kullanabilir. Bu süre sözleşme kurulma anıyla teslim anına kadar olan süredir. Cayma bildiriminin 14 günlük süre içerisinde satıcı/sağlayıcıya yöneltilmesi yeterlidir. Bu süre her halükarda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer. Süresi içerisinde cayma hakkının kullanıldığının ispatı ise tüketici de olacaktır.
Ayrıca, cayma hakkı süresinin belirlenmesinde,
- tek sipariş söz konusu olup ayrı ayrı teslim edilen mallarda, tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin son malı aldığı gün,
- birden fazla parçadan oluşan mallarda, tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin son parçayı teslim aldığı gün,
- belirli bir süre boyunca malın düzenli tesliminin yapıldığı sözleşmelerde tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin ilk malı teslim aldığı gün esas alınır.
Malın satıcı tarafından taşıyıcıya teslimi tüketiciye yapılan teslim olarak kabul edilmez. Mal teslimi ile hizmet ifasının birlikte yapıldığı sözleşmelerde mal teslimine ilişkin cayma hakkı hükümleri uygulanır.
2.2 Cayma Bildiriminin şekli
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’ nin 11. Maddesi uyarınca tüketici yazılı bir şekilde veya kalıcı veri sağlayıcısı ile cayma bildiriminde bulunmalıdır. Uygulamada sıklıkla satıcı/sağlayıcının mal teslimiyle birlikte MSY 11. maddesi ‘de belirtilen mevzuat ekinde ki örnek cayma formunu da tüketiciye ulaştırdığı görülür. Bu halde tüketici kendisine ulaştırılan cayma formunun ilgili bölümlerini doldurarak belirtilen adrese gönderebileceği gibi, cayma iradesini taşıyan yazılı bildirim ya da elektronik posta, faks gibi yukarıda sayılan araçlardan birini kullanarak da cayma bildiriminde bulunabilir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin cayma hakkı süresi dolmadan yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmesi yeterlidir. Cayma hakkının kullanımına ilişkin ispat yükümlülüğü tüketiciye aittir.
Bununla birlikte satıcı/ sağlayıcı tüketicinin bu formu doldurabilmesi veya cayma beyanını gönderebilmesi için internet sitesi üzerinden seçenek de sunabilir. İnternet sitesi üzerinden tüketicilere cayma hakkı sunulması durumunda satıcı veya sağlayıcı, tüketicilerin iletmiş olduğu cayma taleplerinin kendilerine ulaştığına ilişkin teyit bilgisini tüketiciye derhal iletmek zorundadır.
2.3. Cayma Bildiriminin Sonuçları
Tüketici tarafından cayma hakkının kullanılması, sözleşme yapma iradesinin tüketici tarafından geçmişe etkili olarak geri alınmasıdır. Bunun neticesinde taraflar için sözleşmenin ifasına yönelik iade borcu doğacaktır.
Satıcı veya sağlayıcı tüketiciden almış olduğu bedeli, her türlü teminatı ve tüketiciyi borç altına sokan diğer tüm belgeleri iade borcu altına girmiş olacaktır. Satıcı veya sağlayıcı iade borcuna denk gelen geri ödemelerin tamamını cayma bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren 14 gün içinde, tüketicinin satın alırken kullandığı ödeme aracına uygun olarak tüketiciye herhangi bir masraf ya da yükümlülük yüklemeden tek seferde yapmak zorundadır. Bu süre içinde iade gerçekleşmez ise iade borcunun kapsamına, işleyecek faiz ve varsa tüketicinin diğer zararları da dahil olacaktır.
Tüketicinin iade borcunu ise malın iadesi oluşturmaktadır. Satıcı veya sağlayıcıdan aksi yönde bir teklif gelmedikçe, tüketici cayma hakkını kullandığına ilişkin bildirimi yönelttiği tarihten itibaren on gün içinde malı satıcı veya sağlayıcıya ya da yetkilendirmiş olduğu kişiye geri göndermek zorundadır.
Tüketici, cayma anına kadar malı mutad kullanımı aşmayacak şekilde kullanabilir. Kullanım talimatına ve teknik özelliklerine uygun olarak kullandığı bu süre boyunca meydana gelecek değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.
Tüketicinin cayma hakkını kullanması durumunda yan sözleşmeler de kendiliğinde sonra erer. Yan sözleşme, bir mesafeli sözleşme ile ilişkili olarak satıcı, sağlayıcı ya da üçüncü bir kişi tarafından sözleşme konusu mal ya da hizmete ilave olarak tüketiciye sağlanan mal veya hizmete ilişkin sözleşmeyi ifade eder.
2.4 Cayma Hakkı Hakkında Bilgilendirme
Satıcı veya sağlayıcının tüketiciyi sözleşme öncesinde bilgilendirme yükümlülüğü vardır. Bu yükümlülüğü oluşturan bilgilendirmenin, cayma hakkının olduğu durumlarda; süreyi, kullanım usulünü, bildirimin yapılacağı adresi de içermesi zorunludur. Satıcı veya sağlayıcı cayma hakkı konusunda gereken şekilde tüketiciyi bilgilendirmez ise tüketici cayma hakkını kullanmak için 14 günlük süre ile bağlı değildir. Bu durumda 14 günlük süre geçmiş olsa bile tüketici cayma bildiriminde bulunmak şartıyla cayma hakkını kullanabilir. Cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirdiğini ispat yükü satıcı veya sağlayıcılardadır.
2.5 Cayma Hakkının istisnaları
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliğinin 15. maddesinde cayma hakkının kullanılmayacağı sözleşmeler sayılmıştır. Ancak taraflar bu sözleşmelerde de cayma hakkının kullanılabileceğini kararlaştırabilirler. Bu sayılan istisnalar kapsamına giren sözleşmeler mesafeli olarak akdedilseler dahi tüketiciye cayma hakkı tanınmamıştır.
SONUÇ
- Tüketicinin mesafeli sözleşmelerde hiçbir gerekçe göstermeksizin 14 gün içerisinde cayma hakkı vardır. Cayma bildirimin tüketici tarafından yazılı bir şekilde veya kalıcı veri sağlayıcısı ile yapılması gerekir. Satıcı veya sağlayıcı, cayma bildiriminin kendisine ulaşmasından itibaren 14 gün içerisinde tüketiciden almış olduğu bedeli iade etmek, tüketici ise 10 gün içerisinde malı iade etmekle yükümlüdür. Satıcı veya sağlayıcının tüketiciyi cayma hakkı konusunda bilgilendirmesi zorunludur. Cayma hakkı konusunda Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliğinde bazı istisnalar ön görülmüştür.
